استان چهارمحال و بختیاری
به وبلاگ گروه های آموزشی دوره متوسطه اول استان چهارمحال و بختیاری خوش آمدید .

 

«  بسمه تعالی  »

فراخوان مقا له

( مجلات رشد تکنولوژی وراهنمای تحصیلی )

موضوع مقاله :

خلاقیت و چگونگی شکل گیری آن

تهیه کننده :

مژگان سمیع قهفرخی

استان چهار محال وبختیاری

شهرستان لردگان

راهنمایی خدیجه چالبطان

                                           سال تحصیلی

                                              88 ـ 87

 

 

              تهیه کننده :                      

 مژگان سمیع قهفرخی  ـ دبیر علوم اجتماعی  ـ راهنمایی  خدیجه چالبطان   ـ شهرستان لردگان ـ استان چهار محال و بختیاری

***************************************

آدرس محل کار :

 استان چهار محال و بختیاری ـ شهرستان لردگان ـ راهنمایی  خدیجه چالبطان

 

 

 

 

                                                               فهرست مطالب

   عنوان   ******************************************  صفحه

مقدمه.......................................................................................................................... 1

خلاقیت چیست؟................................................................................................... 3

چگونگی شکل گیری خلاقیت....................................................................... 4

نقش آموزش در خلاقیت و نوآوری ................................................................. 5

راهبرد های پرورش فکر خلاق ........................................................................ 6

الگوهای پرورش خلاق ................................................................................ .8

محیط مناسب شکوفایی و خلاقیت ........................................................... 9  

نقش نظام تعلیم وتربیت در ایجاد نوآوری و خلاقیت ....................................10

طرح مسئله و تأثیر آن در تقویت خلاقیت .................................................. .12

برنامه تحصیلی خلاق...............................................................................15

موانع خلاقیت ................................................................................... 17

چند پیشنهاد .................................................................................. 20

نتیجه گیری .................................................................................. ....21

منابع  .................................................................................. 23

 

 

 

مقدمه :

به نام آنکه علیم و حکیم و احسن الخالقین است وذره ای از روح آفریننده اش را در انسان دمید تا «تلاطم امواج اندیشه خلاق » همواره زنده بماند و هیچ نگذارد که او به « سکون مردابی » میل پیدا کند .   به نام آن مهر جاوید که اگر ذره ای رخشان از وجودش بر دل بتابد ، آفات  ذهن  می گریزد و همۀ ناممکنها  ممکن می شود .                                                                                                                                                                  

خلاقیت ابداع ، ایجاد وآفرینندگی است و یک توانایی ذهنی که منجر به تولید یک اثر میگردد . خلاقیت به معنای آماده کردن ذهن برای درک و کشف حقیقت و پرورش فکر خلاق است که با روحیه ی شجاع ، آغازگری را در پی دارد .

استفاده بجاو به موقع از استعدادهای ذهنی خداداد در محیط اجتماعی ، سازمان دهی ومدیریت اذهان از اوان کودکی ، تمرین و ممارست و آموزش درجهت پرورش استعدادهای بالقوه ای که در آدمیان است ، به آفرینش افکار بدیع ، راهبردهای اثر بخش ودانش ، بینش و روشهای تازه ای منتهی میشود که شاکله خلاقیت و نوآوری است .

خلاقیت به خودی خود ، تصادفی یا اتفاقی و با قرعه وشانس به وجود نمی آید ، بلکه با تفکر ویافتن نظریه ها و روشهای جدید و نوآورانه همراه است . نقطه عظیمت خلاقیت تفکر است و به نظر می رسد ، یکی از مصداق های کلام پیامبر اکرم (ص) که می فرماید : « یک ساعت اندیشه ، بهتر از یک سال عبادت است . » همین باشد ، یعنی نقش کلیدی تفکر در فرایند خلاقیت . خلاقیت و شکوفایی را می توان قابل تعلیم وتربیت دانست و هر استعدادی را می توان پرورش داد وبرای ساختن زندگی آماده ساخت . امنیت روان شناختی برای فرد و آزادی در ایجاد خلاقیت تأثیر فراوانی دارد . معلمان با استفاده از الگوهای آموزشی مانند : توجه به مطالب درسی ـ  استفاده از روشهای آموزشی ـ  مهارتهای تفکر گرا و... می توانند زمینه های رشد خلاقیت را فراهم نمایند .

همه معلمان می توانند هم خلاق باشند و هم خلاق پرور و بااستفاده از راهکارهاو روشهای مناسب این ویژگی را در                                                                                                                                                                       دانش آموزان پرورش دهند . با تقویت حس اعتماد ـ ایجاد محیط وموقعیت مناسب ـ تشویق به گمانه زنی در موضوعات علمی ـ طراحی سوال ـ توجه به تفاوتهای فردی ـ ایجاد آرامش ـ ایجاد رقابت های سالم و ... .

در گذشته باور بر این بود که خلاقیت فقط در کودکانی وجود دارد که دارای نبوغ ارثی هستند ، اما امروزه تحقیقات نشان داده است که خلاقیت را می توان به همۀ دانش آموزان آموخت . بعضی از دوره های سنی برای شکوفاندن و شکوفاشدن استعدادهااز موقعیت وتناسب بهتری برخوردارند که با درگیرکردن استعدادهای علمی ، دینی و اخلاقی که باعث بروز معلومات و افکار و اندیشه ها و عواطف است می توان به پرورش و رشد آن پرداخت .

  تعلیم وتربیت در ایجادنوآوری وشکوفایی خلاقیت بسیار مهم و اساسی است و کارشناسان تربیتی و مربیان وظیفه دارند با شناخت استعدادهای نهفته در افراد و شکوفاندن و به فعلیت رساندن آنها با استفاده از روشهای مناسب و برنامه ریزی های اصولی در جهت شکوفایی ورشد و تعالی استعدادهای انسان تلاش نمایند .

اگر استعدادهای انسان در محیط شاداب و نشاط انگیز پرورش یابد و مربیان با مهر و محبت و تشویق به تعلیم و تربیت افراد بپردازند والایی ومعنویت درونی آنان تحقق می یابد و این محبت و شادابی ، خلاقیت رابه همراه آورده و نوآوری و نواندیشی و شکوفایی عقلانی را فزونی می بخشد . استفاده از روشهای آموزشی و تربیتی و آشنایی مربیان و متخصصان با آن روشها برای تعلیم وتربیت صحیح و ایجاد نوآوری عقلانی وفکری افرادلازم است .

بی شک یکی از زیباترین ویژگی های انسان ، قدرت آفرینندگی و خلاقیت اوست . به کمک همین ویژگی است که انسان می تواند ، اهداف آرمانگرایانۀ خودراتحقق بخشدو تواناییهای خود را شکوفا سازد . خلاقیت در کودکان امری همگانی است و باید در رشد این توانایی عظیم و همگانی تلاش بسیار نمود و موانع اجتماعی و فردی که در راه شکوفایی خلاقیت وجود دارد بر طرف نمود .

                                                                                                                                             خلاقیت چیست ؟

خلاقیت به معنای خلق کردن، بوجودآوردن ، ابداع وایجادوآفرینندگی است . خلاقیت ، عبارت است از کشف و ابداع راه حلهای جدیدبرای حل یک مسئله ، تلاش برای ایجاد یک تغییر هدفدار اجتماعی یا اقتصادی .

خلاقیت ، طی کردن راه تازه ونو یا پیمودن یک راه طی شده قبلی به یک روش تازه است . خلاقیت ، یک توانایی ذهنی است که به تولید یک اثرمنجرمی شودودر فردی معین و در یک زمان خاص دیده می شود وعنصری ذاتی واکتسابی است که عامل اصلی باز سازی و تولید یک فکر یا اثری نومی گردد .

 نوآوری مکمل خلاقیت است وهردوباهم کارآفرینی رابه وجودمی آورند . نوآوری کلمه ای مرکب از نو + آوری است . ودر فرهنگ معین به معنای تازه و جدید در مقابل کهنه و قدیمی آمده است . در لغت نامه ده خدا به معنای عمل نوآور ، ابداع و بدعت گزاری آورده شده است . نوآوری یک فرایند قبول فکرو ایده ای است که منجر به شکوفایی وابداع و خلاقیت می گردد خلاقیت ترکیبی از قدرت های ابتکار ، انعطاف پذیری و حساسیت در برابر نظریاتی است که شخص را به ایجاد اندیشه ی مولدترغیب می کند.

خلاقیت به معناومفهوم آماده کردن ذهن برای درک وکشف حقیقت وپرورش فکرخلاق است که با روحیه شجاع ،آغازی را دگر پی دارد و دارای جنبه ی ذهنی است . 1

خلاقیت به کار گیری توانایی های ذهنی برای بوجود آوردن اندیشه ، فکر و مفهوم جدید است . ( ادوین ، 1975)

          ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . فصلنامه علمی آموزشی معرفت ـ شماره 15 ـ ص 3

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      چگونگی شکل گیری خلاقیت :

استعدادهای ذهنی و توانمندی های مغز آدمی ، بسیار بیشتر از استفاده ای است که انسان در حالت معمولی از آن به عمل می آورد . به موجب یافته های محققان رشته های گوناگون علمی ، بشربه طورمتوسط ازیک درصد مغزواستعداد ذهنی خود بهره می گیرد . شناخت ساختمـان مغز ، به ویژه ارتباطات نـرون ها که اسـاس سیالت ذهن وخلاقیت آن را تشکیل می دهند ، افکار مولدی را ایجاد می کنندکه به نوبه خود نوآوری ، شکوفایی ذهن وتراوش های اندیشه های آزاد را در بر می گیرد . استفاده بجا و به موقع از استعدادهای ذهنی خداداد در محیط اجتماعی ، سازمان دهی و مدیریت اذهان در حد امکان از اوان کودکی ، و تمرین وممارست و آموزش در جهت پرورش استعدادهای بالقوه ای که در میان آدمیان موجود است ، به آفرینش افکار بدیع ، راهبردهای اثربخش و بالاخره دانش ، بینش و روش های تازه ای منتهی می شود که شاکله خلاقیت و نوآوری را بنیان می نهد .

 استعدادهای ذهنی و قدرت ادراک و یادگیری در انسان که جریان ذهن را به فعالیت ، سیالت و خلاقیت وا می دارد و با استفاده از نظام یادها ( نظیر : یاد سپاری و یاد آوری و فرایندهای خواندن ونوشتن و گوش دادن ) که در دوره ابتدایی به خود بیانی و خود آشکارسازی منتهی می شود ، خلاقیت را در محیط آموزشی بنیان می نهد .

خلاقیت از ابتدای خلقت بشر ، از دوران کودکی و پس از تولد وجود داشته و با ادامه حیات آدمی و پیشرفت شتابان علم و فلسفه و فناوری ، رشد و توسعه یافته است . 1

 

     

 

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . تکنولوژی آموزشی 4 ـ دی ماه 1387 ـ ص 4

                                                                                                                                                           4

 

نقش آموزش در خلاقیت و نو آوری :

تورنس ضمن تحقیق به این نتیجه دست یافت : دانش آموزان دردوره های گوناگون تحصیلی بالاتر ، با کسب بینش وسیع تر می تواند ایده های بهتری نسبت به سطح پایین تر ابرازکنند . از این روی می توان خلاقیت و شکوفایی را قابل تعلیم و تربیت دانست .هر استعدادی را می توان پرورش داد و برای ساختن زندگی آماده کرد . راجرز ، شرایطی را به عنوان شرایط درونی خلاقیت در نظر می گیرند . وی معتقد است ، فضایی باید بوجود آید که :

1 ـ امنیت روان شناختی برای فرد خلاق ایجاد شود ، امنیتی که در آن دانش آموزان به عنوان ارزش بدون شرط پذیرفته شود ، مورد احترام و اعتماد قرار گیرد و از اظهارات مأیوس و تحقیر کننده و کنایه هایی که از زخم شمشیربدتر است وکینه آفرینی را به جای نو آوری به دنبال دارد ، خودداری کنند . در ارتباط با فرد ، منفی گرایی را کنار بگذارند و مثبت گرا و امیدآفرین باشند . فرد را بدون در نظر گرفتن شرایط کنونی و رفتارفردی اش بپذیرند . 

در واقع فضایی آزاد و محیطی جست وجو گر به وجود آورند که فرد از ارزشیابی ، تشریفات و کنترل حاکم بر سازمان کلاس و درس نهراسد و ازامتحان ترس و دلهره ای نداشته باشد ، فضایی آزاد و خلاق که فرد درخودش باشد . جوی که با سیالت فکری سازگار باشد در ایجاد خلاقیت با وی همدلی کنند . زیرا درک همدلی اساس پرورش آفرینندگی را شکل می دهد .

2 ـ آزادی روان شناختی در آن وجود داشته باشد . آزادی روان شناختی فرصتی است که در اختیار دانش آموز قرار می دهند تا درباره طرح خود بیندیشد و ابتکار خود را آشکار سازد .

به عبارت ساده تر ، با مفاهیم وواژه هایی که باآنهاسروکار پیدا می کندو با پروژه ی خود مرتبط و آشنا شود و بتواند دانش خود را مدیریت کند . از امکانات و شرایط موجودبرای ارائه تلاش خویش استفاده کند و آزادی بیان و آزادی عمل را درزمان مناسب با فرصت کافی به کار گیرد دامنه خلاقیت ونوآوری درمدرسه و جامعه ی دانش آموزی

 

 

                                                                                                                                                                                5

 

گسترده است و طرح معما ، حل معما و جدول ، سرگرمی ، بازی های خواندن مستقل، خواندن انتقادی ، مطالعه اکتشافی ، حل مسئله ،  تمرکزموضوعی ، صحبت کردن ، مدیریت بحث ها ، رهبری سمینارها و اداره ی کنفرانس های علمی و ... را شامل می شود . خلاقیت در فضایی امن ، سالم و آزاد که برای اندیشه هاارزش قائل باشند و فرصت کافی ابراز ، باروری و خود مدیریتی به فرا گیرندگان داده شود ، قابل آموزش و پرورش است . 1

 

 راهبردهای پرورش فکر خلاق :  

از دیدگاه مهدی شفایی راهکارهای پرورش خلاقیت عبارتند از :

1 ـ تقویت حس اعتمادبه نفس و خود باوری دانش آموزان ، اصولا ایده های مثبت و ایمان به توانایی های فردی ، شرط اول  موفقیت است . بنابر این تایید اندیشه های مثبت ، تقویت خود باوری و شناختن دانش آموزان نا امید، قدم اول در راستای بروزاندیشه های خلاق است .

2 ـ استفاده از آرای روان شناسان و جامعه شناسان در چگونگی آموزش دادن افراد

3 ـ ایجاد محیط و موقعیت مناسب برای تعامل دانش آموزان خلاق

4 ـ تشویق دانش آموزان به گمانه زنی در موضوعات علمی

5 ـ استفاده ازروشهای فعال درتدریس برای هدایت دانش آموزان درفرایندیادگیری وایجاد فرصت برای تجزیه وتحلیل مسائل

6 ـ  ایجاد فرصت مناسب برای آن که دانش آموزان احساست خود رابیان کنند

7 ـ طراحی سوالاتی که ذهن دانش آموزرا به اندیشه وادار می کند

8  ـ حفظ آرامش و ایجاد جوی آرام وبه دور از شتاب زدگی

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . آموزش راهنمایی تحصیلی 2 ـ آبان 1387 ـ ص26

                                                                                                                                                         6 

 

9 ـ توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان

10 ـ پرهیز از تحمیل الگوهای خاص به دانش اموزان

11 ـ دادن فرصت برای طرح سوال های غیر معمول و بحث انگیز

12 ـ تشویق و معرفی ایده هاو راه حلهای خلاق

13 ـ فراهم کردن زمینه ی رقابت های سالم

14 ـ ایجاد فرصت برای طرح انتقاد های سالم و به دور از غرض ورزی

15 ـ اجازه دادن به دانش آموزان و تشویق آنان برای دخل و تصرف در مسائل و مفاهیم

16 ـ ایجاد اتاق فکر برای دانش آموزان خلاق مدرسه و شرکت مسئولان و معلمان در جلسات آن

17 ـ استفاده از محیط ها و مواد کمک آموزشی متنوع

18 ـ گنجاندن ساعات درسی برای تولید دست سازهای دانش آموزان در برنامه ی هفتگی . 1

راهبردهای دیگری چون موارد زیر می تواند در پرورش فکر خلاق موثر باشد :

1 ـ از دانش آموزان کلاس بخواهید، موضوع درس را تعریف کنند . حتی آنهارا تشویق کنند ، به بیان تعریف مجدد و تجزیه و تحلیل موضوع بپردازند .

2 ـ ازدانش آموزانی که پرسشی را مطرح می کنند ، نقدی ازکلاس ارائه می دهند ، یا ذهنشان را به فعالیت وامی دارند ، قدردانی کنید .

3 ـ موانع پیشرفت کلاسی آنان را برسی و راههای موفقیت آنان را گوشزد کنید .

4 ـ آنان را به تولید ایده های زیادترغیب نمایید .

5 ـ سعی کنید ، مشوق کسب بینش جامع نگری باشید .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. رشد آموزش راهنمایی تحصیلی 2 ـ آبان ماه 1387

                                                                                                                                                          7

 

6 ـ آنان را به محرک های محیطی حساس کنید .

7 ـ با شیوه جدل سقراطی ، آنان را به طرح پرسش های منظم و در جهت دست یابی به یک تعریف کلی ، وادارید .

8 ـ مسابقاتی دریافتن واژگان مترادف ، متشابه و متضاد میان دانش آموزان ترتیب دهید .

9ـ آنانرا به مطالعه انتقادی در کلاس وادارید از آنان بخواهید که توضیح دهند : الف ) نویسنده چه می گوید ؟

ب ) از اظهار نویسنده چه فایده ای می توان برد ؟                                  ج ) چه ایرادی بر آن دارند ؟

10 ـ داستان هارا برای دانش آموزان طوری بخوانیدکه تصاویر ، اندیشه ها ، و صداهایی را که می بینند ، می شنوند و می توانند به خوبی احساس کنند ، با بیان شفاهی و یا رفتاری ابراز دارند .

الگو های آموزش خلاق :

الگو هایی که برای آموزش خلاقیت ونوآوری درکلاسهای درس ارائه می شوند ، ابعاد موضوعات درسی درسی ، روش های تدریس و مهارت های تفکر واگرا را شامل می شوند .

الف )  توجه به مطالب درسی :

شامل تمرکزذهن بریک تصویر،نمودار، متن و یا مجموعه ای ازاندیشه ها وطرح ها که سبب می شود ، فرا گیرنده :

 1 . افکار غیر مربوط به خود را از موضوع اصلی جداسازد ،                     2 . مستقل از انسانهای دیگر بیندیشد ،

 3 . برزمان حال تأکید داشته و کاری به گذشته و آینده نداشته باشد .            

تمرکزبرموضوعات درسی و یا طرح پژوهشی ، باریک اندیشیو ژرف نگری درپدیده های هستی را به دنبال دارد . تجربه نشان داده است ، دانش آموزانی که بر موضوع تمرکز دارند ، با استفاده از دانش و تجربه ی خود قادرند ،

پرسشهای پیچیده را پاسخ دهند و یا معمایی را حل کنند . نگرش فلسفی نیز تمرکزفکری را تقویت می کند . تمرکز فکری ، شدت علاقه ، استمرار فکر و خود انگیزی را به همراه دارد.

 

 

                                                                                                                                                         8    

 

ب ) استفاده از روش های آموزشی :

که ذهن را فعال می سازند، مانند بارش مغزی ، حل مسئله ، اکتشافی ، گردش علمی ، بدیعه سازی ، آزمایشگاهی ،ایفای نقش ، مفهوم یابی و راهبردهای رقابتی ، هم یارانه ِ غیر مستقیم ، تعاملی ، تمثیلی ، مقایسه ای ، همانند سازی و استعاره ای ، به ایجاد محیط مشارکتی ، آزاد اندیشی و آموزش و پرورش خلاقیت مساعدت می کنند . هر یک از این راهبرد ها به نوبه خود تفکر خلاق را آسان می سازند .

ج ) مهارت تفکر واگرا :

به کودکان باید فرصت تفکری غیر ازتفکرهایی که جنبه کلیشه ای و قالبی دارند ، اعطا کردتا با مدیریت ظرفیت های ذهنی بتوان از نیمکره راست که فعالیت ها ، تولید فکروکنترل آن دربخش تفکر واگرا ، درآن قرار دارد ، بخوبی استفاده کرد .

محیط مناسب شکوفایی و خلاقیت :

ا . نگرش های فلسفی و مکاتب فلسفی تعلیم وتربیت در جامعه به بروز خلاقیت در مدرسه کمک می کنند .

2 . خانواده هایی که به بهداشت روانی اهمیت می دهند ، اعتماد نفس را در کودکان خود می پرورانند و نخستین آغاز گران خلاقیت در کودکان خویش هستند . زیرا فلسفه جدید علم وتربیت ، بر عکس فلسفه سنتی آموزش و پرورش ، منطقه شکوفایی استعدادهای کودکان را خانواده می داند .

3 . نهاد بعدی در راستای ادامه ی پرورش خلاقیت و شکوفایی استعداد های مدرسه است . شناخت تفاوت ها وتوجه ویژگی های فردی دانش آموزان ، به ویـژه در سن 10 ـ 8 سالـگی ، دادن فرصت کـافی به کودکـان برای خود بیانی و تشویق خلاقانه ی آنان منتهی می شود .

  4 . چهارمین عامل پرورش خلاقیت جامعه است . سازمانهای دولتی و مدیریت تشکل های مردمی نظام مند ، با

                                                                                                                                                        

حمایت ازدانش آموزان خلاق و ذهن خلاق ، اندیشه ها را در جهت تولیدات یا خدمات جدید ترغیب می کنند و پشتیبان و حامی افراد خلاق و نو آوردر بستر سازی مدیریت ذهن خلاق به شمار می روند . 1   

 

نقش نظام تعلیم و تربیت در ایجاد نوآوری و خلاقیت :

تعلیم وتربیت صحیح موجب می شود استعدادها و جنبه های مثبتی که در انسان وجود دارد شکوفا شود و زمینه های مناسب برای نو آوری و ابداع ایجاد گردد . در نظام تعلیم وتربیت کارشناسان تربیتی و مربیان وظیفه دارند با شناخت استعدادهای نهفته در افراد و شکوفاندن و به فعلیت رساندن آن استعدادها در نیل به اعتلا و تکامل اخلاقی آنان کوشا باشند . تعلیم و تربیت در اسلام بر اساس قران و سنت معصومین (ع) در کنار استفاده از دستاوردهای نوآوری و نوآوری های سایر جوامع بشرواستفاده شایسته ازمتخصصان تعلیم وتربیت می توانددراصلاح تحول بنیادی نظام آموزش وپرورش مثمر ثمر می باشد . 2

اساس تربیت در انسان باید بر شکوفایی روح و روان باشد . بعضی از دوره ها تناسب و موقعیت بهتری برای شکوفاشدن استعدادهادارد . از نظر استاد مطهری روح بشر دارای چهار بعد است ، یعنی انسان چهار استعداد دارد : 

1. استعداد عقلی 2 . استعداد اخلاقی  3 . استعداد دینی  4 . استعداد هنری و ذوقی یا زیبایی 5 . استعداد خلاقیت ، که انسان ، آفریننده و مبتکر و مبتدع آفریده شده است و از جمله چیزهایی است که هرکس داراست و ازآن لذت می بردوآن قدرت ابداع و نوآوری است . 3

انسـانهادارای استعـدادهای بی شمـاری هستند ولی بـا فـراهم شـدن زمینه های رشـداستعداد در افراد ممکن است یک استعدادانسانی میشودوضروری است که درپرورش انسان تعادل ایجاد شودتا همه استعدادهای طبیعی درانسان ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . تکنولوژی آموزشی 4 ـ دی ماه 1387 ـ ص 6 الی 7

2 . تربیت اسلامی ـ حاجی ده آبادی ـ ص63

3 . تعلیم وتربیت اسلامی ـ شهید مطهری ـ ص 63                                                                                                                                     

 

رشدکرده وبروز نمایدوزمینه رشدآنها به طور صحیح فراهم گردد. اگر استعـدادهای آدمی درفضای شـاداب و با نشـاط پرورش یـابند ، والایی درونی تحقـق می یـابد . زندگی طـرب زا ، خلاقیت رابه ارمغان می آورد ونوآوری و نواندیشی و نوبینی جهان را به دنبال دارد و قدرت خرد ورزی وشکوفایی عقلانی را افزایش می بخشد . بالاترین و والاترین کارکردتعلیم وتربیت فعال وخلاق و نوآور، تعلیم وتربیتی است که فضایی از نشاط وطراوت وزمینه هایی بر انبساط وابتهاج درمیان آموزگاران وآموزندگان خود فراهم سازد. اساس آموزش وبنیادتربیت برشانه های شوق ومحبت بنا می شود .1

آموزش وپرورش به عنوان متولی و مسئول تعلیم وتربیت از یک سو وظیفه فراهم آوردن زمینه های رشدوپرورش جهت داراستعدادهاوتوانایی های افراد را به عنوان امری مهم به عهده داردکه زمینه ساز توسعۀ همه جانبه است واز سوی دیگر برای پویایی خودنیازمند بهره گیری ازخلاقیت و نوآوری ، ضرورت استمرارزندگی فعال است وانسان برای خلق نشاط و پویایی درزندگی نیازمند نوآوری وخلاقیت وابتکار است تا انگیزۀتنوع طلبی را ارضاء نماید . سازمان های آموزشی و تربیتی که وظیفه تعلیم وتربیت انسانها را برعهده دارند با جرأت می توان گفت اساس و پایۀ نوآوری دانش هستند،پس باید زمینه رشدو پرورش نوآوری و خلاقیت واستفاده صحیح وجهت داراز استعداد و تواناییهای افراد را برعهده گیردکه این خود زمینه سازتوسعه فرهنگی ، اقتصادی و اجتماعی و ... در جامعه است . باید برای پویایی جامعه به پرورش وبهره مندی ازخلاقیت درسطوح سازمانی اهمیت بیشتری داده وتلاش بیشتری نمود . نوآوری وخلاقیت را هم می توان آموزش و هم پرورش داد ، باید بسترها ، علایق وزمینه ها را شناسایی کردومقدمات رشدآنهارافراهم نمود .به نظرروان شناسان ، خلاقیت ترکیبی است از قدرت ابتکار ، انعطاف پذیری وحساسیت در برابر نظریاتی که به یادگیرنده توانایی می دهند خارج از نتایج نـامعقـول به نتایج متفاوت ومولـد بیندیشند که حـاصل آن رضـایت شخصی واحتمالاَ خشنـودی دیگران خواهـد بود . خلاقیت یک توانـایی ذهنی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . تعلیم وتربیت اسلامی ـ مرتضی مطهری ـ ص 266                                                                                                                                                        

است که به تولید آثار خلاقانه منجر می شود . 1    

به تعلیم و تربیت باید نگاهی پویا ، مستمر و همه جانبه داشت و آن ر ابه عنوان نهادی اساسی در اجتماع که با وجود تأثیر پذیری از دیگر نهادها و جریانهای اجتماعی ، از مهمترین عناصر تأثیر گذاربر آنها است به شمار آورد . آموزش وپرورش بزرگترین دستگاه تعلیم وتربیت و امن ترین محل پرورش و فضاسازی خلاقیت می باشد ، وجود مراکز و واحد های آموزشی ، پژوهش سراها وغیره می توانن خلاقیت و آفرینندگی دانش آموزان را شناسایی و نسبت به انتظام و هدفمند نمودن آن برنامه ریزی های صحیح را معمول نمایند تا حمایت قانونی و فنی از افراد خلاق و نوآور هدفمند گردد .

 طرح مسئله و تأثیر آن در تقویت خلاقیت :

خلاقیت ماحصل متفاوت برخوردکردن بامسئله است. شرط لازم برای خلاقیت ، اندیشیدن مستقل است وشرط لازم برای مستقل اندیشیدن ، مشکل داشتن و نگاه متفاوت به آن مشکل است . پس ، هر آن چه مزاحم جسارت یاوقت گذاشتن آدمی برای فکر و فعل « مستقل از سایرین » شودوهرآن چه ترس و نگرانی از « مشکل داشتن و نگاه متفاوت به آن » را به ذهن آدمی القاء کند ، در تعارض با « فعلیت بخشیدن به نیروی خلاقیت ذهن » قرار می گیرد اگر چنین ادعایی درست باشدو اگر بر آن باشیم که ایران محتاج نسلی خلاق است ، بناگزیر بابد عزم هاراجزم کردواین عوامل مزاحم وترسهاو نگرانیها راریشه کن کرد .

  پرورش نسل خلاق محتاج مدیران و مربیانی است که حاضر باشند ازایفای نقش و« حل مسئله » دست بردارندو بیشتر به مشخصه ارزشی « اندیشه بر انگیز بودن » خودبها بدهند . پس ، مزاحمت ها و محرکه های « شکل گیری » این مشخصه ارزشی از جمله مجهولات اصلی مسئله « موفقیت در تعلیم و تربیت » است .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. ماهنامه فرهنگی ـ آموزشی پیشگامان ـ دوره دوم ـ سال سوم                                                                                                                                                         

برای یادگیری ماندگار، اول لازم است آدم دچارخلاء یادگیری شود . یعنی دریابدکه آنچه اونمی داندو می تواند ، برایش مشکل ایجاد کرده است و لذا ناچار است بکوشد که بیشتر بداند و بیشتر بتواند تابر مشکل خود فائق آید . آنگاه سعی او یا مصروف یافتن یک راهنمای مشکل شناس و یادگیری از او می شود و یا مصروف تجزیه کردن های تازه برای کسب معلومات تکمیل کننده . تربیت نسل خلاق ، یعنی تربیت نسلی با روحیه خلاق . یعنی این که «در فضای آموزشی و رشد دهنده » در اختیار جوانان قرارگیرد که حرکت هر کس در آن فضا دیر یا زود به توانمندیهای فعلیت بخشیدن به قوای خلاق منجر می شود . اگرمـدرسه ای بخواهد روحیـه خلاق پـرورش دهد ، لازم است تحمـل کندکه شـاگردی از همسویی با اقدامات تربیتی مدرسه عدول کند و به راهی جز آن چه مدرسه دیکته می کند برود . 1

هـر معلم یا مـربی به جز یاد دادن ، مسئولیتـی فراتر را بر عهده دارد که آن متضمن فضا سـازی برای پرورش ذهن خلاق و پرورش رفتار مخاطب است ، بنابر این لازم است علاوه بر انتال علم و فن و هنر ، از آموختنی های حاشیه ای که به واسطه آن احساس نیاز به یادگیری در مخاطب بر انگیخته می شود ، نیز استفاده کند .

هر یادگیری قطعاَ به نوعی تغییر در ذهن و رفتار مخاطب منجر می شود بسیاری از تعلیم دهنده ها به این نتیجه رسیده اند که غرض از تعلیم همان تغییر ذهن و رفتار است ولا غیر . اگر مربی و معلم بتواند فارغ از تحریک رغبت های یادگیری و مستقیماَ موجبات تغییر ذهن و رفتار مخاطب را فراهم آورد ، به مقصد رسیده است .

 اگر در یک جامعه مربیان تکلیف کنند که ضرورت نیاز به یادگیری را دور بریزید و فقط به تغییر رفتار اهمیت دهند ، چنین برخوردی با دانش آموزان ونسل آینده ، چه خوب باشد و چه بد ، بی شبهه برای پرورش نسل خلاق مضر است ، زیرا خلاقیت محتاج یادگیری های اختصاصی است که باید فرد انجام دهد تا او رانسبت به سایرین و حتی مربیـانش ممتـاز کند . پس اگر فرد طوری بـار آید که نتواند به پـای خودو از جستجو یـا مشاهـدات و تجربه

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . پرورش نسل خلاق در ایران ـ محمد رضا ابوترابیان ـ ص 8 الی 62                                                                                                                                                        

هایش ، یادگیری کندو فقط به تغییرات مورد نظر معلمان خود برسد ، قطعاَ از محدوده ذهنیات و معلومات متداول فراتر نمی رود تا بتواندحرفی تازه بزند ، چه رسد به این که اثری بـدیع یا خلاقیتـی از خود بسـازد و ارائه دهـد . محصلین ، همواره آمـادگی طرح ریزی و تولید توانمندی هـای تازه رابالقـوه دارند ، اما این که چه موقـع و چگونه این قـوه را به فعـل تبدیل می کنند ، نیاز به تصمیم گیرداردو این معلمان ومدیران هستند که می توانند فضای مساعدتصمیم گیری به موقع برای چنین تحولاتی را فراهم آوردند و دانش آموز، فقط موقعی می تواند طی طریق به راه و روش ابتکار را جدی بگیردوبه جذابیت آن دل بسپارد که دریابدومطمئن شود که مدیریا مربی اش اززحمات راه وروش جاری دست کشیده است تا وقتی مدیر یا معلم نخواهد و نتواند که مکلف به راهگشایی و خلاقیت و ابتکار شود ، زیردستان رغبت به ابتکارو خلاقیت را آشکار نخواهند کرد و البته تکلف به چنین تکلیفی ، مستلزم آن است که آن مدیر و معلم اولاَ : ذهنی توانمند برای سنجش ارزش های غیر مرسوم پیدا کند ، و ثانیاَ : صرف وقت انرژی برای به ثمر نشاندن تجربه های جدید را معنی بداند .1   

یادگیری فعال اساساَ برای پرورش یافتن نیروهای خلاق و مدبر و احیـاناَ پیشتـاز بسیار سودمنـد است و نقش معلم در جربان یادگیری فعال ، نه در حد یک دیکته کننده معلومات ، ونه درحدیک سخنران ، بلکه درحدیک هدایت کننده و یا راهنما برای سازماندهی مراحل یادگیری شاگردان است .

شاگردنیز از ابتدادر می یابد که مؤثرترین معلم برای آدمی ، خود او و تجربه هایش است . به روشنی می توان دریافت که نسلی که در کوره یادگیری فعال آبدیده شده است ، همواره راهی جدید ، یافتنی جدید یا هنری جدید در چنته دارد که او را سرافراز خواهد کرد . 2

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

       1.  پرورش نسل خلاق در ایران  ـ محمد رضا ابو ترابیان ـ ص 260 الی 296

      2.  همان منبع ـ ص 346                                                                                                                                                          

برنامه تحصیلی خلاق :

برنامه تحصیلی خلاق یک برنامه درسی است ،که با شرایط هر فرد سازگاری دارد ، برنامه باید متناسب با سنین رشد باشد . در یک برنامه تحصیلی خلاق ، کودک با آزمایش کردن ایده های خود اعتماد به نفس پیدا کرده و با کسب مهارت هایی نظیر حل مسئله ، طرح پرسش ، بین ایده ها و به وسیله کلمات ، مشاهده کردن واحساس کردن ، کسب موفقیت را تجربه می کند . برنامه تحصیلی باید همراه با برنامه هایی که مهارت های تفکررا افزایش می دهند ، به عنوان ابزاری برای کاربرد تفکر انتقادی و خلاق و مهارت های حل مسئله از طریق فعالیت هایی که منجر به نوآوری و خلاقیت می شوند ، به کار گرفته شوند . وقتی از دانش آموزی خواسته می شود که راه حلی برای یک مسئله پیدا کند ، او باید دانش ها ومهارتهاو تجارب گذشته خود را بیرون بکشد و حوزه هایی که برای حل مسئله نیازمند یادگیری دانش های جدید برای هدف قراردادن آن مسئله است ، درک کند و اطلاعات را تجزیه و تحلیل و بالاخره ارزیابی کند . همین که دانش آموزان راه حلهایی مبتکرانه پیدامی کنند ، ایده های خود را به تصویر می کشند و از اختراعات و ابتکرات خود مدل سازی می کنند ، توسط تفکر خلاق و انتقادی و حل مسئله ایده ها برای آن ها صورت حقیقت پیدامی کنند . پروژه برنامه تحصیلی خلاق فرصتی در اختیار دانش آموزان قرار می دهد ، که مهارت های تفکر را در سطح بالاتوسعه دهند و این مهارت ها را به کار بگیرند .1

برای ایجاد خلاقیت در دانش آموزان باید از فعالیت های مکمل فوق برنامه استفاده کرد و در رابطه با هر موضوع اشیاء یا وسایلی رابه کلاس آوردودر پیرامون آن توضیحاتی برای دانش آموزان ارائه داد واز آنها خواسته شود ، لیستی تهیه کنند از اشیایی که برای آنها آشناست و مشخص کنند که آن اشیاء استفاده متفاوتی با همیشه دارند ونظرخود را بیان کنندویا داستانی رابرای آنهابیان کردوازآنهاخواست پایانی برای آن بنویسند و یا برای داستان خوانده شده یک شروع جدید بنویسند که به همان نتیجه ختم می شود و ... .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. برنامه تحصیلی خلاق  ـ محبوبه فهندژ ـ ص 11و 12

 

 

                                                                                                                                                       

مسائلی در کلاس در رابطه با مواد درسی مطرح کنیم وبخواهیم با استفاده از طبیعت و خارج از درس جواب آنهارا یافته وایده ونظر خود را در رابطه با آن موضوع در خانه و درزمان اوقات فراغت بنویسند . با تحقیقات و دست یابی به حل مسائل می توان ذهن خلاق دانش آموزان را به کار گرفت ، و فهرستی از مسائلی که نیاز به حل شدن دارند ، تهیه کرده واز آنهابخواهیم در رابط با آنان فکرکرده و به صورت گروهی یا فردی پاسخ دهند .

برای کارکرد علمی دانش آموزان نمراتی در نظرگرفته شود و گروههایی که کار بهتری داشته اندبه عنوان گروه برتر تشویق شوند . مشارکت والدین در فوق برنامه تاَثیر زیادی دارد ، بدون تشویق وکمک والدین فعالیت های دانش آموزان به نتیجه نمی رسد. همین که دانش آموزی ایده ای اصیل از خود در ذهنش پرورش داد ، وقت آن است که در مورد آن با والدین خود مشارکت کند و آن ها همراه هم به ساختن یک مدل می توانند کاری کنند ، که ایده دانش آموز به دنیای واقعی بیاید . برای مشارکت والدین با فرزندانشان می توان ازطرف مدرسه نامه ای به منزل آنها فرستاد و در مورد چگونگی مشارکت آنها درآن مورد ، برایشان توضیح داد .

در مورد موضوعات درسی می توان باافراد متخصص وکارشناس صحبت نمود و از تجربیات آنها استفاده کرد . مامی توانیم ازاین افراددعوت کنیم به مدرسه آمده ودر مورد تخصص خود برای دانش آموزان توضیح دهند و یا از دانش آموزان بخواهیم در بیرون از مدرسه با آنها صحبت کرده و نظرات آنهارابه کلاس ارائه دهند . این افراد می توانند حتی پدر ، مادر ، دوستان ، آشنایان و یا خواهر وبرادر دانش آموزان باشند ، مهم اطلاعات وتجربیاتی است که دانش آموزان در مورد یک مسئله و موضوع کسب نمایند .

ایجاد کانونهای آموزشی و یا کارگاه ها و خانه های اختراعات نقش بسیارقوی در پرورش ذهنهای خلاق دارند و این مکان ها خود نیـازمند ابزارهای قابل دسترسی ، مـواد و فضـاهای انعطاف پذیر هستنـد که برای اختـراع دارای

اهمیت هستند و باید در هر منطقه به وجود آیند تا دانش آموزان بتواننددر صورت لزوم به آن مکان مراجعه کنند                                                                                                                                      

همین طورکه الان کتابخانه ها برای آموزش قدیمی دارای اهمیت هستند ، باید این کارگاه ها وکانون های آموزشی نیز برای آموزش خلاق لازم و واجب شمرده شوند . این ایده ای است که افراد خیروبشر دوست ، باید به صورت جدی به آن توجه کنندو همۀ مسئولان وارگان ها وهمۀ مردم باکمک یکدیگر آموزش و پرورش را متحول نموده وزمینه را برای استفاده ازذهن های فعال وخلاق و آینده ای روشن برای جوانان درسطح علمی وپیشرفت جهانی مهیا نمایند .1

 

موانع خلاقیت :

  1 ـ موانع فردی

برخی ازعوامل فردیکه باعث عدم رشدخلاقیت می شوند ، عبارت انداز: عوامل روانی ، فیزیولوژیک و بیولوژیک .

عوامل زیستی چندان مهم به نظر نمی رسند و بیش تر یک بهانه اند تا واقعیت ، زیرا بسیاری از افرادی که درارتباط با خلاقیت پژوهش کرده اند به این نکته اذعان دارند که خلاقیت وتفکر خلاق بر مبنای نبوغ نیست ، بلکه بر فرایند های عادی تفکر استوار است . 2

در ارتباط با عوامل فیزیولوژیکی یا جسمی هم اگر چه ممکن است برخی افراد دارای یک نقص جسمانی از انجام برخی از کارهابازبمانند ، اما عمومیت ندارد وبعضی از افرادی را مشاهده می کنیم که با داشتن نقص جسمانی به درجات بالای خلاقیت در کار ورشتۀ خوددست یافته اند ، مانند بتهون آهنگساز معروف که کربوده است یا جان میلتون شاعر انگلیسی و رودکی پدر شعر فارسی که نابینا بوده است .

بنابر این در دستۀ موانع فردی ، تنها موانعی که ازبقیه مهم تر به نظر می رسند ، موانع روانی اند که لازم است مربیان

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . برنامه تحصیلی ـ محبوبه فهندژ ـ ص 25 الی 60

2. خلاقیت فراسوی اسطورۀ نبوغ ـ رابرت ویز برگ ـ 1378                                                                                                       

    و والدین نسبت به آنها توجه لازم را داشته باشند و تا حد امکان این موانع را کاهش دهند . برخی از این موانع روانی که در رشد خلاقیت تأثیردارند ، عبارتند از :

       1. عدم اعتماد به نفس                                               9 . اعتقاد به ارثی بودن خلاقیت                

2.  ترس از شکست                                                 10 . استراحت طلبی و مسامحه کاری 

3. عادت                                                                 11 . عدم تحمل ابهام و تضاد

4. تصور منفی از خود                                               12 . کمروی و خجالتی بودن

5 . پیروی از عقاید وسنت های منسوخ                         13 .  عدم تمرکز ذهنی

6 . نداشتن انعطاف پذیری                                         14 . نداشتن مقاومت و پشتکار

7 . متعهد بودن                                                         15 . تجارب گذشته و مفروضات نادرست 

 8 . ترس از تحقیر و تمسخر                                      16 . تمایل به همرنگی و همسویی

بسیاری از عواملی که نام برده شد بیش تر به صورت تصورات و افکار منفی و دارای خصوصیات مشترک و تکراری اند ، اما کمک می کنند تاموانع خلاقیت را بهتر بشناسیم . 

2 ـ موانع اجتماعی

یکی از دلایل این امر که ما هر چه بیشتر رشد می کنیم ، خلاقیتمان کم تر می شود ، آن است که قربانی فرهنگ ، رسوم اجتماعی و عادات می شویم . در نتیجه تجارب و تحصیل ، خصوصیاتی در ما ایجاد می کند که طرز تفکر ما را به سوی جمود میکشاند . به طور کلی عوامل اجتماعی مؤثر در خلاقیت را می توان به صورت زیر برشمرد :

1 ـ خانواده

  2 ـ مدرسه                                                                                                                                                    

    3 ـ گروههای اجتماعی که فرددرآنها عضویت دارد ، مثل : تیم ورزشی ، انجمن ها ، گروه های مذهبی و ...

1 ـ خانواده : از عوامل مهمی که در رشد و پرورش تفکر و خلاقیت و رفتار خلاق می توان نقش مثبت یا منفی داشته باشد ، خانواده و نحوۀ برخورد و رابطۀ اعضای آن بافرد است .

خانواده می تواند هم محل بروز و آشکار و پرورش استعدادها و خلاقیت کودکان باشد و هم محلی برای نادیده گرفتن و غفلت از بروز استعدادها . گرچه عوامل و موانع خلاقیت بسیار گسترده اند ، اما توجه خانواده ها به نکات زیر ، شاید بتواند تا حدی مشکل را حل کند . تأکید بیش از حد والدین بر هوش و حافظه کودک  ـ ایجاد رقابت میان کودکان ـ تأکید افراطی بر جنسیت کودکان ـ قرار دادن قوانین خشک و دست و پا گیر در خانه ـ انتقاد مکرر از رفتارهای کودک ـ بی توجهی به تخیل کودکان ـ عدم شناسایی درونی کودک ـ بی توجهی به حس شوخ طبعی در فضای زندگی خانوادگی ـ تحمیل نقش بزرگسالان به کودکان .

2 ـ مدرسه : در برخی از مارس باکودکان به گونه ای رفتار می شود که نه تنها خلاقیت ونیروی سازندگی آنها رشد نمی کند ، بلکه در همان آغاز راه ، از رشد ونمو باز می ماند و شاید در نطفه خفه می شود . ارنست دیمنه می گوید : همه کودکان تاقبل از ورود به مدرسه دارای نیروی تخیل قوی و تفکر شهودی و زنده از واقعیت اند .

اما دیری نمی پاید که این حس زیبا و فهم خلاق از جهان هستی ، در هیا هوی آموزش رسمی مدرسه رنگ می بازد.سرگذشت انیشتن که اکنون همه اوراجزو نوابغ جهان می شناسند ، جالب است . اینیشتن به خاطر اینکه لا ینقطع سوالاتی طرح میکردکه معلمان از پاسخ به آن عاجزبودند ازدبیرستانی که درآن تحصیل می کرد اخراج شد .    

اگربه این نکته توجه کنیم که عدۀ زیادی از نوابغ جهان و افراد ناشناس مانند : ادیسون ، اینشتین ، فورد و ... خلاقیت و آفرینندگی شـان در محیطی خارج از تحصیلات متعـارف شکوفـا گردیده است ، بـاید این واقعیت را

بپذیریم که در برخی مدارس نظام های تعلیم و تریت ، موانعی بر سر راه رشد خلاقیت وجود دارد که موارد زیر                                                                                                                                                   

می تواند از نمونه های آن باشد .  مقررات خشک و انضباطی  ـ  روش های تدریس سنتی ـ شخصیت برخی از معلمان و شرایط کار ـ تأکید زیاد بر نمره و ارزشیابی ـ انتقاد و سرزنش ـ عدم مشارکت فعال دانش آموز در فعالیت های آموزشی ـ قضاوت بدون تشریح علل ونتایج .

3 ـ گروه های اجتماعی ( جامعه ) :

جامعه می تواند زمینۀ بروز وظهور خلاقیت را فراهم سازد یا از شکوفایی آن جلوگیری کند . در اینجا به بعضی از موانع موجود در جامعه اشاره می شود : یکی از موانع رشد خلاقیت ، عقاید خرافی و کهنۀ رایج در جامعه است . مسائلی مانند اعتقاد منفی به جبر و قسمت و سرنوشت ، شانس ، طبقات اجتماعی و ... باعث می شود که فرد انعطاف پذیری و انگیزۀ لازم برای فعالیت و تلاش را از دست بدهد و در نتیجه به وضعیت موجود راضی و خشنود بوده ، تلاشی درجهت خودشکوفایی بروز ندهد . 1

چند پیشنهاد :

* در خانواده هایی که فضای زندگی آنها خشک ، رسمی و جدی است زمینه ای برای بروز حس شوخ طبعی کودک به وجود نمی آید و در نتیجه در چنین محیطی بسیاری از کشش های خلاقانۀ کودک پنهان می ماند .                            *خلاقیت در محیط آزاد رشد می کند ، نه در فضای تحکم آمیز و مستبدانه .   

* تخیلات کودک نباید بیهوده شمرد، چون تخیل پایۀ خلاقیت اوست . اگر رویاها و تخیلات کودک مورد بی توجهی و تمسخر قرار گیرد یا توسط والدین بیهوده انگاشته شود در واقع سرچشمه های او خشک می گردد .

* برخی افراد می پندارند که خلاقیت ، خصوصیات ذاتی شمار معدودی از انسان هاست که با این توانایی متولد می شوند . درصورتی که ثابت شده است این استعداد در نوع بشر به اندازۀ حافظه عمومیت دارد وباید آن را با کاربرد اصول وروشهای معین ، پرورش داد . 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . نشریه پیوند ـ  آذر 1385 ـ ص 40 الی 47                                                                                                                               

نتیجه گیری :

خلاقیت ذهن آدمی ، برای همه کسانی که دست اندرکارتربیت هستند ، در همه جوامع کوچک وبزرگ ، خواستنی و پسندیدنی است . اگر باور داشته باشیم که خواستن ، توانستن است ، شرایط و مقررات و مزاحمها و محرکهای خواستن می تواند همه ابعاد تربیت ذهن خلاق را پیش روی ما روشن کند . پس تربیت ذهن خلاق ، تربیت خواستنی ها وتوانسته هاست ، خواستن وتوانستن آنچه قبلاً کسی به آن دست نیافته است و این موضوع است که نه فقط از همۀ دانش ها و فنون بشر تأثیر می پذیرد ، بلکه ممکن است از قلمرو همه دانشها و فنون جاری بشر فراتر برودو عرصه های تازه تری بطلبد .  

تعلیم و تربیت همراه با شرایط مناسب می تواند انسان را به حد کمال برساند و استعدادها و جنبه های مثبتی را که در وجود فردنهفته است شکوفاسازدو زمینه را برای خلاقیت و ابداع ایجاد نماید . تعلیم و تربیت به دست انسان و بر اساس ماهیت وجودی آن و بر اثر تلاش و کوشش و ابتکار خود فرد صورت می گیرد .

بدون آموزش و مدیریت استعدادهای ذهنی نمی توان به خلاقیت و نوآوری نائل شد . رشد و توسعه نهادهای آموزشی جوامع در عصراطلاعات ، مدیون پویایی ذهن و خلاقیت رهبران آموزشی آن جامعه است . خلاقیت و نوآوری در عصر کنونی نیازجامعه ی معاصر شناخته شده است . از این روی جستجوی اصول ، روشها و راهبردهایی که به ابتکار فرد یا شکوفایی گروهی را به ویژه در مدیریت آموزشی که در اولویت قرار گرفته است ، در جهت رسیدن به وضع مطلوب تشویق کند ، ضروری به نظر می رسد ، چراکه خلاقیت و نوآوری توسط انسانها انجام می شود .    

برای پرورش نسل خلاق و تقویت مهارت ونوآوری ، باید به تقویت ذهن هاپرداخت واندیشیدن درباره مسائل ودستیابی به پاسخ را به وسیله خود فرد به آن آموخت و اجازه داد او با جستجو و مشاهده و با استفاده از تجربیات                                                                                                                                                        

خود مسائل را حل نماید و آنها را حمایت و تشویق نمود و برای آنان ارزش قائل شد و وقت و انرژی لازم را برای آنان صرف کرد و با برنامه ریزی های صحیح اجازه فعالیت به آنها داد ودر پیشرفت آنان و دست یابی به کمال مطلوب آنان را یاری نمود و از استعداد هاو خلاقیت آنان در پیشبرد اهداف و اصلاح فعالیت هااستفاده نمود . خلاقیت چون غنچه ای در وجودآدمی است که باید زمینۀ شکوفایی آن را به نحو احسن وبا استفاده از روشهای مناسب تعلیم وتربیت فراهم نمود در این راستا آموزش و پرورش یکی از مهم ترین نهاد هایی است که با ایجاد تحول در شیوه های آموزشی ، می تواند زمینه های رشد و استعدادهای خلاق را فراهم نماید                                                                                                                                  

  منابع :

  1 .  رشـد تکنولوژی آموزشی شماره 4 ـ  ماهنامۀ آموزشی ، تحلیلی ، اطلاع رسانی ـ دوره 24 ـ  دی ماه 1387  ـ  شماره پی در پی 196

2 . رشد راهنمایی تحصیلی شماره 2 ـ  ماهنامه ی آموزشی، تحلیلی ، اطلاع رسانی ـ دورۀ چهاردهم ـ آبان 1387 ـ   

 شماره پی در پی 68       

3 . استاد مطهری ، مرتضی ـ تعلیم وتربیت در اسلام ـ انتشارات الزهرا ـ چاپ فروردین ماه 1379

4 . حاجی ده آبادی ، محمد علی ـ تربیت اسلامی ـ انتشارات عابد ـ چاپ اول بهار1379

5 . ابو ترابیان ، محمد رضا ـ پرورش نسل خلاق در ایران (جلد اول ) ـ انتشارات مدرسه ـ چاپ اول 1382

6 . فهندژ ، محبوبه ـ برنامه تحصیلی خلاق ـ انتشارات بقیع ـ چاپ اول ـ پاییز 1384

7 . ویز برگ ، رابرت ـ خلاقیت فراسوی اسطورۀ نبوغ ـ ترجمه مهدی والفی ـ انتشارات روزنه تهران ـ سال 1378

8 . فصلنامه علمی ، آموزشی معرفت ـ سال پنجم ـ شماره پانزدهم ـ سال1387

9 . ماهنامه فرهنگی ، آموزشی پیشگامان ـ آذرماه 1387 ـ دوره دوم ـ سال چهارم

     10 . نشریۀ ماهنامه آموزشی ، تربیتی پیوند ـ آذر ماه 1385 ـ شماره 326 

 

                                                                                                          

 

نوشته شده در تاريخ 88/02/15 توسط گروه تکنولوژی وگروه های آموزشی متوسطه1 |
.: Weblog Themes By PayamBlog :.